Жасөспірімдердің өз-өзіне қол жұмсауын қалай болдырмауға болады?

Жауапкершіліктен бас тарту (дисклэймер): Мен психотерапевт емеспін. Өз-өзіне қол жұмсау туралы ойларыңыз болса, білікті медициналық маманға хабарласыңыз.

Жасөспірімнің өз-өзіне қол жұмсауы – ата-ананың басынан өткеретін ең қайғылы оқиғалардың бірі. Ата-аналар мұндай қайғылы оқиғаны басынан өткермеуі керек. Ата-аналар үш қарапайым әдетті қабылдау арқылы жасөспірімдердің суицидінің алдын ала алады. Олар – хобби, ұйқы және күнделік.

Ең алдымен, сіздің балаңыздың өнерге немесе спортқа байланысты қандай да бір хоббиі болуы керек. Ол хобби – ешқандай қысымсыз және мәжбүрлеусіз, тек қуаныш пен ләззат алу үшін жасайтын хобби болу керек. Хобби маңызды, өйткені ол депрессия мен стрессті емдейді. Хобби болмаса, жағымсыз эмоциялар балаңызға жиналып, шоғырланады. Хобби арқылы баладан жағымсыз сезімдер ағып кетеді.

Сіздің балаңыз ән айта алады, билей алады, сурет сала алады, әңгіме-өлең жаза алады, сурет сала алады, мүсіндей алады, топтамалар жасай алады, құрастыра алады, спортпен айналысады, музыка жаза алады және т.б. Осындай жақсы хоббилерді тоқтатпаңыз. Хобби уақытты босқа өткізу сияқты көрінуі мүмкін, бірақ хоббилер психологиялық денсаулық үшін маңызды және құнды болып табылады.

Өнер – сұлулықты іздеу, ал өнер хоббилері жасөспірімнің өміріне сұлулық әкеледі. Сол үшін, өнер бұйымдарын, музыкалық аспаптарды және т.б. сатып алыңыз және балаңызды өнердің қандай да бір түрімен айналысуға шақырыңыз.

Екіншіден, сіздің балаңыз жақсы ұйықтауы керек. Ұйқы тамақтан да маңызды. Сіз ата-ана ретінде балаңызды тамақпен және ұйықымен қамтамасыз етуіңіз керек. Тұрақты және жеткілікті ұйқы алмаған бала мектепте және қарым-қатынаста сәтсіздікке ұшырайды. Қайталанатын сәтсіздіктер өзін-өзі өлтіру туралы ойға әкеледі. Ұйқының жеткіліксіздігі азаптау болып табылады, сондықтан балаңызды оның ұйқысын елемеу арқылы қинамаңыз.

Бұл сіздің балаңыздың жатын бөлмесінде электроника болмауы керек дегенді білдіреді. Балаңыздың жатын бөлмесінде компьютерлер, ноутбуктер, смартфондар, планшеттер, смарт сағаттар, ойын құрылғылары, теледидарлар, радиолар, электронды кітаптар, mp3 ойнатқыштар, CD/DVD ойнатқыштар және т.б. болмауы керек. Олар басқа бөлмеде болуы керек. Балаңызға ешқашан төсегінде телефонмен ұйықтауға рұқсат бермеңіз. Сіздің балаңыз телефондарды және басқа да электронды құрылғыларды басқа бөлмелерде немесе пальто мен сөмке қалтасында үйдің кіреберісіне қалдыруы керек. Бұл әдетті мүмкіндігінше ертерек бастаңыз.

Жатын бөлмедегі электроника ұйқыны бұзады және азайтады. Ұйқының жеткіліксіздігі шаршау мен қателіктерге әкеледі. Жиналған қателіктер мен созылмалы шаршау жағымсыз көңіл-күйге әкеледі. Күнделікті жағымсыз көңіл-күй өзін-өзі өлтіру туралы ойларға әкеледі.

Балаңызға электрониканы жатын бөлмесінен басқа бөлмелерде қалдыруды үйретіңіз. Жатын бөлмеде электрониканың орнына қағаз кітаптар болуы керек. Ұйқы алдында қағаз кітаптарды оқу жүйке жүйесін босаңсытып, баланы жақсы ұйқыға дайындайды. Кітаптарды жатын бөлмеге қойып, электрониканы басқа бөлмелерде қалдырыңыз.

Үшіншіден, сіздің балаңыз күнделік жазып, сізбен үнемі сөйлесуі керек. Күнделік – мәселелерді шешуге арналған құрал.[1] Көптеген балалар өздерінің проблемаларын білмейді және олар әлі себеп-салдар байланысын көре алмайды. Күнделік жазу арқылы балалар өз мәселелерін жаза бастайды. Содан кейін олар сізден көмек сұрай алады. Егер олар мәселені айта алмаса, олар көмек сұрамайды. Күнделік баланы өз сезімін, ойын жеткізуге үйретеді. Балаңызға күнделік пен қалам сатып алыңыз және күнделіктің кейбір жазбаларын сізге күн сайын немесе апта сайын оқып беруін сұраңыз. Бұл әдетке айналуы керек.

Сіз балаңызбен күн сайын немесе кем дегенде апта сайын сөйлесуіңіз керек. Сіз оның өмірінде не болғанын, өзін қалай сезінетінін және оның жоспарлары қандай екенін сұрауыңыз керек. Сіз балаңыздың ата-анасысыз және проблемалар басталмас бұрын баламен сөйлесуіңіз керек. Егер сіз баламен проблема болғаннан кейін сөйлессеңіз, онда сіз балаңызды тәртіпсіздікке үйретесіз, өйткені ол сіздің назарыңызды аудару үшін тәртіпсіздік жасау керек екенін білді. Балаңызға жай ғана сұрақ қойыңыз және оған сөйлеуге мүмкіндік беріңіз. Содан кейін осы әдетті күн сайын немесе апта сайын қайталаңыз. Сіздің жұмысыңыз балаңыздан маңызды емес. Уақытты табыңыз.

Жасөспірімдердің өз-өзіне қол жұмсауының алдын алуға және болдырмауға болады. Хобби, ұйықтау және күнделік сияқты үш қарапайым әдет суицидтік ойлардың алдын алады. Ата-аналар осы әдеттерді қалыптастыру арқылы балаларының өз-өзіне қол жұмсауының алдын ала алады.

Дереккөздер:

1. Cardell, K. Dear World : Contemporary Uses of the Diary. (University of Wisconsin Press, 2014).